مهران مدیری، Friends و شوخی های زبانی

مهران مدیری دوباره با مرد هزار چهره سر زبان ها افتاده؛ این هم یک نگاه نیمچه زبانشناختی به این سریال:

تا اون جایی که یادمه، مهران مدیری همیشه در شوخی های زبانی استاد بوده. اما نویسنده های این سریال از نظر شوخی های زبانی واقعا قوی عمل کردند.

مثلا:

1. (گارسون در رستوران سفارش غذا می گیرد):

…

گارسون: شما چی؟

مدیری: من شست چی هستم!

2. الف: بال می زنی؟

ب: !

(منظور از “بال زدن”، خوردن بال جوجه کباب است!)

3. الف: در نروژ به پرستارها چی میگن؟

ب: میگن خسته نباشید!

از نظر زبانشناسی، بررسی این جمله ها تا حدودی هم به Pragmatics ارتباط داره و هم با Discourse Analysis. در واقع نمونه های مشابه این مکالمات هر روز برای همه ما پیش میاد، اما با توجه به دانسته های قبلی دو طرف مکالمه و همین طور بافت و context خاصی که مکالمه در اون صورت می گیره، معمولا جوابی به طرف مقابل می دهیم که برقرار ارتباط و درک دوطرفه را ممکن می کند. مثلا وقتی گارسون می پرسد “شما چی؟”، جواب می دهیم “پیتزا پپرونی بدون فلفل سبز” یا “برای من هم جوجه کباب بیارین.” اما شخصیت تلویزیونی جواب غیرمعمولی می دهد که با غافلگیر کردن بیننده، او را می خنداند.

سریال Friends هم (به ویژه در چند season اول) از این تیپ شوخی های زبانی به خوبی استفاده می کرد.

نمونه هایی از این شوخی ها در سال چهارم سریال Friends:

1. قسمت 17: (مونیکا به راس پیشنهاد داده که به امیلی ابراز علاقه کنه)

Monica: Did you do what i said?

Ross: I did.

Monica: What did she say?

Ross: Thank You.

Monica: You’re totally welcome.

Ross: She said thank you!

در مورد این نمونه، ما می دونیم که امیلی در جواب راس فقط گفته thank you. اما مونیکا این را نمی دانست و پیش فرض های ذهنی اش باعث شد که فکر کنه راس داره به خاطر پیشنهادش ازش تشکر می کنه!

2. قسمت 20:

Ross: I got us reservations for Sunday night. How about Erine’s at nine?

Rachel: Well, you’d better make it for three.

Ross: I don’t know if we’re going to be hungry at three.

Rachel: Three people.

به طور کلی، شوخی های زبانی سریال Friends خیلی متنوع بودند و از تکنیک های مختلفی استفاده می کردند. مثال های قبلی بیشتر مربوط به Discourse Analysis بودند. نمونه زیر هم مربوط به Pragmatics است.

(جویی با چندلر در مورد اهمیت بلیت های بازی بسکتبال صحبت می کند)

Joey: Come on! Season tickets. You know what that means? When I was a kid, my dad’s company gave season tickets to the number one salesman every year. My dad never won. Of course, he wasn’t in sales. But still, I never forgot that!

وقتی جویی می گوید که پدرش هیچ وقت بلیت های بازی را نبرده بود، همه ما مطمئن می شویم که پدرش در بخش فروش بوده؛ اما بعد متوجه می شویم که پدرش اصلا در بخش فروش نبوده و امکان بردن بلیت ها را نداشته! به استنباطی که از جمله های اول جویی پیدا می کنیم، presupposition گفته می شود. اما با شنیدن جمله بعدی، متوجه می شویم که presupposition (پیش فرض) ما اشتباه است و این جا است که طنز شکل می گیرد!

اگه اصلا کسی علاقه ای به این موضوع داره، بگه که در ادامه دنبالش کنیم.

…………

بحث دیگه، تاثیر برنامه های تلویزیونی روی نحوه صحبت کردن مردم است. مهران مدیری در نقش هر شخصیتی که بازی کرده، تکیه کلام های خاصی داشته که به شدت روی صحبت کردن عامه مردم، به ویژه قشر کودک و نوجوان تاثیر می گذاشته است. شاید هفت-هشت سال قبل، تاثیر مهران مدیری روی عادت های زبانی خیلی شدیدتر و به شکل ادای اغراق آمیز آوایی بعضی از عبارت ها بود؛ مثل “میشه بسه؟” که بسیار کشیده ادا می شد (این نمونه در مورد شخصیت های دیگه ای مثل خشایار مستوفی هم صادق بود). اما در یکی دو سریال اخیر، مهران مدیری تکیه کلام های (یا به عبارت بهتر، عادت های زبانی) خاصی در دهان شخصیت هاش قرار میده که به طور ناخودآگاه خیای از ماها ازش استفاده می کنیم. مثل “به به”. همین دیروز داشتم در جواب حرف یکی دوستان، “به به” می گفتم که متوجه شدم شخصیت شست چی از این عبارت به وفور استفاده می کنه.

در کل فکر می کنم تاثیر سریال ها و برنامه های تلویزیونی روی رفتارهای گفتاری مردم در ایران را هم می شود به طور نظری دسته بندی کرد.

در همین رابطه، این گزارش کوتاه را بخوانید؛ در مورد تاثیر سریال Friends بر افزایش استفاده از so به عنوان intensifier در گفتار عامه مردم. این هم در مورد تاثیر سیمپسونز که البته خیلی عمیق تر بوده و کلا مورد جالب تریه.

برچسب‌ها: linguistic patterns, sociolinguistics, مهران مدیری, زبان شناسی, صدا و سیما